پرواز غریبانه یک ایده پرداز Shahram Honarmaye Invites Marketing Legend Philip Kotler to Iran

شهرام هنرمایه

سال 76 قبل از اتمام فوق لیسانس و خروج از وزارت کشاورزی، شرکتم را در یک اطاق از یک آپارتمان در خیابان 17 شهریور تبریز راه اندازی کرده بودم و بعد از ظهرها اینترنت درس میدادم. آن زمان دسترسی به اینترنت فقط از طریق خطوط دیتا میسر بود و افرادی که نیاز به اینترنت داشتند ابتدا به مرکز دیتای مخابرات مراجعه میکردند و آنها آدرس مرا میدادند. عموم مشتریانی که از این طریق داشتم، مشتریانی بسیار جدی بودند که دسترسی به ارتباطات آزاد را برای مواردی حیاتی مانند یافتن پزشک متخصص برای یک بیماری خاص یا گرفتن پذیرش از دانشگاه نیاز داشتند.

در این بین، روزی یک جوان خوش سیما و شاداب مراجعه کرد و گفت که میخواهم نامه ای به کیم هو جونگ (موسس و مدیرعامل Daewoo) بفرستم. در آن دوران، تیپ خاصی از جوانان وجود داشتند که با جمع آوری مجلات و کاتالوگ های خارجی و یافتن رفقای مکاتبه ای، راهی برای ارتباط با دنیای آزاد ایجاد میکردند، اما نکته ای که شهرام هنرمایه را متفاوت میکرد، این بود که او به دنبال مکاتبه با پن پال های همسن و سال خود نبود، او نامه ای خطاب به مدیرعامل یکی از موفق ترین شرکتهای بین المللی در دست داشت.

بار دوم که وی را دیدم روز جمعه ای بود که حاضر شده بود بدلیل محدودیت وقت من، به یک جلسه سرپایی همزمان با پیاده روی و خرید من و همسرم رضایت دهد. در تمام یک ساعتی که قدم زدیم او با شوروشوق فراوان، ایده هایی هیجان انگیز مطرح میکرد و من با خونسردی و احتیاط گوش میدادم. جدا که شدیم، همسرم پرسید چرا به اینهمه شور و اشتیاق، جواب ندادی؟ دلیلش این بود که من هنوز زیر پایم سفت نشده بود و نمیتوانستم مسئولیت وی را هم به عهده بگیرم. ضمن اینکه از ایده های جاه طلبانه اش میترسیدم.

شهرام هنرمایه در دفتر ما، پروژه دفتر ما. پروژه wingme

مدتی بعد در کانون وکلا تدریس میکردم که یکی از وکلا در مورد وی صحبت کرد و از من خواست که همکاری کنیم. جوابم را به یاد دارم: من روی زمین راه میروم اما شهرام در آسمان سیر میکند، ما میتوانیم دوست باشیم اما نمیتوانیم همکاری کنیم.

او واقعا در آسمان سیر میکرد، با چندین جا همکاری ناموفقی داشت و در هیچ قالبی جا نمی شد تا اینکه شرکت خودش را تاسیس کرد و آن را International Marketing Enterprise نامید. یک همچین آدمی بود شهرام.

سال 81 در اواخر بیماری رضا (برادرم) بود که پاکتی بسیار شکیل و زیبا با نامه ای زیباتر به دستم رسید: شهرام دست به کاری به شدت بزرگ زده بود: دعوت از اساتید بازاریابی دنیا برای حضور در ایران. کاری که او طراحی کرده بود با استانداردهای رایج آن زمان در ایران مقدور نبود و من به شدت نگران شدم که این کار پیش نرود اما نخواستم انرژی منفی بدهم. سر خاک رضا، او هم برای فوت یکی از بستگانش آمده بود اما رفتار و پوشش و استایل رییس جمهوری را داشت که برای افتتاح پروژه ای آمده باشد. او همچنان در آسمان ها بود و همین باعث شد که آن کار غیر ممکن را انجام دهد: او فیلیپ کاتلر را دعوت کرد. باور کنید خود فیلیپ کاتلر را. هر چند که کاتلر به صورت ویدیو کنفرانس شرکت کرد اما سایر اساتید، واقعا آمدند و نخستین کنفرانس بین المللی بازاریابی ایران در اردیبهشت 83 در سالن همایش های صدا و سیما شکل گرفت. رویداد شگفت انگیزی که به دلیل هزینه های سرسام آور، به یک شکست مالی بزرگ تبدیل شد. خوشبختانه اطاق بازرگانی و استانداری و  به ویژه بانک ملی به کمکش آمدند و زیر پر و بال شهرام را گرفتند و او توانست دومین کنفرانس را هم برگزار کند اما با این دومی، تیر خلاص را بر خود و شرکتش زد و تقریبا از صحنه بازاریابی کشور محو شد.

تصویری از شهرام در دومین کنفرانس بازاریابی

سالها گذشت و من به جز اخبار پراکنده از شهرام، خبر دیگری از وی نداشتم. سال 88 در تهران در جلسه ای با دکتر آذرهوش، وی از یک جوان تبریزی یاد کرد که توانسته بود نخستین کنفرانس بازاریابی را با کیفیتی تکرار نشدنی برگزار کند. دکتر معتقد بود که این پدیده باید مورد مطالعه قرار گیرد و علاقمند بود که شهرام را از نزدیک ببیند: میتونی این جوان را برام پیدا کنی؟

پیدا کردم: مشاور اجرایی یک شرکت نفتی بود. تا ساعت هشت شب همکاران دفترش را سر کار نگه داشته بود و برای آنها حکایت های شورانگیز تعریف میکرد. هیجانش چنان بود که مرا هم تحت تاثیر قرار داد و تا ساعتی بعد همچنان جوگرفته بودم و حکایت این دیدار را با موبایل به بچه های شرکتم در تبریز نقل میکردم.
علیرغم هیجانی که دکتر آذرهوش برای دیدن شهرام داشت، جلسه خوبی از آب در نیامد. شهرام هر چند صداقت لازم برای بیان حکایت شکست کنفرانس را داشت اما تدبیر لازم برای استفاده از احساس مثبت و علاقه دکتر آذرهوش را نداشت و این فرصت را از دست داد.

یکی از همان روزها، خانم دکتر کاملیا احتشام اکبری با دیدن سرفصل هایی که شهرام هنرمایه برای دوره آموزشی بازاریابی خودش تعیین کرده بود، روی سرفصل قیف فروش حساس شد و گفت: "یعنی واقعا این رو ارائه میده؟ من اونور که درس میخوندم اسم این تکنیک رو شنیدم اما اینجا تو مدیریت صنعتی که هستم تا حالا ندیدم استادی باشه که این رو ارایه بده."

هیجانی که در مورد شهرام به بچه های شرکتم در تبریز انتقال داده بودم موجب شد که روی یکی از ایده های وی به نام Wingme سرمایه گذاری کنند: شبکه ای که به مردم بال پروازمیدهد. اینکه یک کدنویس تحت وب، چگونه باید این تحلیل را به کد تبدیل کند، سوالی بی جواب است و این ایده هم طبق معمول به سرانجامی نرسید.

در دفتر ما سر پروژه wingme من و محمد و شهرام و استاد ابراهیم حقیقی (گرافیست) سال 88

سرانجام شهرام به این نتیجه رسید که مشکل وی "جبرجغرافیایی" است و گریخت: مدتی در هند به تجارت و مدتی در کانادا به تحقیق مشغول بود. روزی که برگشت، همچنان یک سر داشت و هزار سودا. فرایندی را برای پرورش قارچ ابداع کرده بود که میتوانست میزان تولید را ده ها برابر افزایش دهد. من همچنان علاقه ای به سرمایه گذاری روی این نوع ایده های مبهم و هیجانی نداشتم اما شریکم محمد که آن روزها از من جدا شده بود، به کمک شهرام رفت و چندین سال با هم روی این پروژه کار کردند. از ثبت اختراع گرفته تا جستجوی سهامدار، از نگارش طرح توجیهی گرفته تا نصب تجهیرات در یک اطاق از یک آپارتمان در حال ساخت، گام به گام پیش رفتند تا اینکه محمد عکس خود و همسرش را در کنار قارچ هایی که با روش ابداعی شهرام رشد کرده بودند منتشر کرد: سرانجام یکی از ایده های شهرام هنرمایه در حال تحقق بود: قارچ شهرام

دومین کنفرانس بازاریابی. همراه ری لیون

اما روزگار بازی دیگری پیش بینی کرده بود: یک مهمان ناخوانده در تن شهرام! یک تومور.
محمد نقل میکند که عشق وی به کار برای تحقق ایده اش چنان بود که فرصت هر گونه رشد را از این مهمان ناخوانده گرفته بود اما روزی که با قطع برق ساختمان، حاصل کار و تحقیق شبانه روزی شان به باد رفت، شهرام روحیه خود را از دست داد و تسلیم شد و دیروز تن بی جان خود را به خاک سرد وادی رحمت سپرد.

شهرام هنرمایه میتوانست به یکی از پولسازترین کارآفرینان جوان کشور تبدیل شود اما نشد. وی فاصله ای نجومی با جامعه خود داشت و حرف هایش به زبان مردم ترجمه نمی شد. این اواخر یکی از اهالی نعمت آباد که زمین هایی را در آن محدوده در اختیار دارد میگفت خیلی دلم میخواهد زمین های خود را در اختیار شهرام و قارچ هایش بگذارم تا برای اولین بار در زندگی خود، طعم حمایت را تجربه کند اما طوری حرف میزند که من میترسم!

ما مردم محافظه کاری هستیم و دیده هایمان را هم به سختی باور میکنیم. شهرام نتوانست آنچه را که می دید به زبان ما مردم ترجمه کند. شهرام داستان باشکوهی بود که خیلی زود و خیلی بد به پایان رسید. گویی زمین تاب تحمل جاه طلبی های معصومانه وی را نداشت.

Shahram Honarmaye

In the year 76, before completing my master's degree and leaving the Ministry of Agriculture, I had set up my company in a room of an apartment on 17 Shahrivar Street in Tabriz, and in the afternoons, I taught internet classes. At that time, access to the internet was only possible through data lines, and those who needed the internet would first go to the telecommunications data center, and they would give them my address. Most of the clients I had through this method were very serious clients who needed access to free communications for critical matters such as finding a specialist doctor for a specific illness or getting admission to a university.

In the meantime, one day a handsome and cheerful young man came and said that he wanted to send a letter to Kim Ho Jung (the founder and CEO of Daewoo). At that time, there was a specific type of youth who created a way to connect with the free world by collecting foreign magazines and catalogs and finding pen pals, but what made Shahram Honarmaye different was that he was not looking to correspond with pen pals of his age; he had a letter addressed to the CEO of one of the most successful international companies.

The second time I saw him was on a Friday when he had agreed to meet me due to my time constraints, to have a standing meeting while I was walking and shopping with my wife. Throughout the hour we walked, he enthusiastically presented exciting ideas, and I listened calmly and cautiously. When we separated, my wife asked why I didn't respond to all that enthusiasm. The reason was that I still didn't feel secure under my feet and couldn't take on his responsibility. Besides, I was afraid of his ambitious ideas.

Shahram Honarmaye in our office, our office project. Project wingme

Some time later, I was teaching at the Bar Association when one of the lawyers spoke about him and asked me to collaborate. I remember my response: I walk on the ground, but Shahram soars in the sky; we can be friends, but we cannot collaborate.

He truly soared in the sky, had several unsuccessful collaborations, and didn't fit into any framework until he established his own company and named it International Marketing Enterprise. That was the kind of person Shahram was.

In the year 81, towards the end of my brother Reza's illness, I received a very elegant and beautiful envelope with an even more beautiful letter: Shahram had undertaken a tremendously big task: inviting marketing professors from around the world to attend in Iran. The work he designed was not feasible according to the standards of that time in Iran, and I became extremely worried that this endeavor would not progress, but I didn't want to give negative energy. At Reza's grave, he had also come for the death of one of his relatives, but he had the demeanor and style of a president who had come to inaugurate a project. He was still soaring in the skies, and that allowed him to accomplish the impossible task: he invited Philip Kotler. Believe it or not, the real Philip Kotler. Although Kotler participated via video conference, other professors actually came, and the first international marketing conference in Iran took place in Ordibehesht 83 at the conference hall of the Islamic Republic of Iran Broadcasting. An amazing event that, due to exorbitant costs, turned into a major financial failure. Fortunately, the Chamber of Commerce, the governor's office, and especially Bank Melli came to his aid and supported Shahram, allowing him to hold the second conference as well, but with this second one, he dealt a fatal blow to himself and his company and almost disappeared from the marketing scene of the country.

A picture of Shahram at the second marketing conference

Years passed, and apart from scattered news about Shahram, I had no other news of him. In the year 88, in Tehran, at a meeting with Dr. Azarhoosh, he mentioned a young man from Tabriz who had managed to hold the first marketing conference with an unprecedented quality. The doctor believed that this phenomenon should be studied and was interested in seeing Shahram up close: can you find this young man for me?

I found him: he was the executive consultant of an oil company. Until eight o'clock at night, he kept his office colleagues at work and told them inspiring stories. His excitement was such that it influenced me too, and for some time afterward, I was still under its spell, recounting this meeting to my colleagues in Tabriz via mobile.
Despite the excitement that Dr. Azarhoosh had for meeting Shahram, the meeting did not go well. Although Shahram had the honesty needed to recount the story of the conference's failure, he lacked the wisdom to utilize the positive feelings and interest of Dr. Azarhoosh and missed that opportunity.

One of those days, Dr. Kamelia Ehtesham Akbari, upon seeing the syllabus that Shahram Honarmaye had set for his marketing training course, became sensitive about the sales funnel topic and said: "Does he really present this? When I was studying abroad, I heard the name of this technique, but here in industrial management, I haven't seen a professor who presents it yet."

The excitement I had conveyed about Shahram to my colleagues in Tabriz led them to invest in one of his ideas called Wingme: a network that gives people wings to fly. How a web developer should turn this analysis into code is an unanswered question, and this idea, as usual, did not come to fruition.

In our office on the wingme project, me, Mohammad, Shahram, and Professor Ebrahim Haghighi (graphic designer) in 88

Eventually, Shahram concluded that his problem was "geographical determinism" and escaped: he spent some time in India in trade and some time in Canada in research. The day he returned, he still had one head and a thousand dreams. He had devised a process for mushroom cultivation that could increase production dozens of times. I still had no interest in investing in such vague and exciting ideas, but my partner Mohammad, who had separated from me at that time, helped Shahram, and they worked together on this project for several years. From patent registration to searching for shareholders, from writing feasibility plans to installing equipment in a room of an under-construction apartment, they progressed step by step until Mohammad published a photo of himself and his wife next to the mushrooms that had grown using Shahram's innovative method: finally, one of Shahram Honarmaye's ideas was coming to fruition: Shahram's mushrooms.

The second marketing conference. With Ray Lyon

But fate had predicted another game: an unwelcome guest in Shahram's body! A tumor.
Mohammad recounts that his love for work to realize his idea had taken away any opportunity for growth from this unwelcome guest, but the day that a power outage destroyed the results of their day-and-night work and research, Shahram lost his spirit and surrendered, and yesterday he laid his lifeless body to rest in the cold soil of the valley of mercy.

Shahram Honarmaye could have become one of the most profitable young entrepreneurs in the country, but he did not. He had an astronomical distance from his community, and his words could not be translated into the language of the people. Recently, one of the residents of Nematabad, who owns lands in that area, said, "I really want to give my lands to Shahram and his mushrooms so that for the first time in his life, he can experience the taste of support, but he speaks in such a way that I am afraid!"

We are a conservative people and we find it hard to believe what we see. Shahram could not translate what he saw into our language. Shahram was a magnificent story that ended very quickly and very badly. It seemed that the earth could not bear his innocent ambitions.