سه ماه پایانی سال ۹۶ فرصتی پیش آمد تا تمرکز بیشتری را صرف راه اندازی یک فضای کاری اشتراکی فعال برای استارتاپها در تبریز معطوف کنیم. تمرکزی که نتیجه آن پی بردن به پاسخ این سوال بود که چرا تا کنون هیچ فضای کاری اشتراکی در تبریز راه نیافتاده است. طبق قولی که در گروه تلگرامی فعالان فناوری اطلاعات داده بودم، قرار شد گزارش کاملی از تلاش سه ماههمان روی سایت منتشر کنم.
اول: بررسی وضعیت تهران و ایران
با وجود اینکه قبلا بصورت جسته و گریخته بازدیدهای بسیاری از فضاهای کاری اشتراکی در تهران صورت گرفته بود اینبار دیداری منسجم و دقیق با ارزیابی هزینهها و شیوههای راه اندازی این فضاها انجام شد.
برای مثال فضای کاری اشتراکی دیموند و تیوان با سرمایه گذاری دولت (معاونت علمی) در دانشگاه تهران و شریف راه اندازی شده اند و یا فضای کاری اشتراکی فینوا که تحت حمایت بانک آینده در دانشگاه امیرکبیر ایجاد شده است و یا طبقه زیرین آن که فضای اشتراکی سامسونگ قرار دارد و نتیجه سرمایه گذاری بخش مسئولیت اجتماعی این شرکت و همکاری دانشگاه امیرکبیر است.
نمونه جالبتر در شهر کرج اتفاق افتاده است که شهرداری کرج سالن بزرگی را تجهیز کرده و با عنوان خانه استارتاپهای کرج در اختیار استارتاپها قرار داده است و یا فضای کاری اشتراکی آبی سفید که با حمایت رهنما در اصفهان راه اندازی شده است.
بررسی همه این فضاهای کاری اشتراکی نشان میدهد که راه اندازی موفقیت آمیز چنین فضایی نیازمند تیم اجرایی خوب، مکان و سرمایه گذاری جهت تجهیز آن است.
دوم: بررسی وضعیت فعلی تبریز
در کنار تلاشهای نافرجام دو گروه رایکسب و تبریز هاب در گذشته دو مجموعه دولتی نیز تجربه های شکست خورده مشابهی را دارند، با این تفاوت که گروه دومی سرمایه گذاری چند صد میلیون تومانی و حتی میلیاردی نیز انجام داده اند.
بنیاد نخبگان تبریز قرار بود با سرمایه گذاری چند صد میلیون تومانی معاونت علمی ریاست جمهوری و مدیریت شتابدهنده دیموند به محلی برای رشد و شکلگیری استارتاپها تبدیل شود ولی بدلیل اشتباهات مکرر در تبریز فعالیتهایش ابتر باقی ماند و هم اکنون به فضایی راکد و بلااستفاده تبدیل شده است.
از سوی دیگر مرکز نوآوری دانشگاه تبریز ۲ مشکل عمده دارد. اولی بروکراسی ورود به این مرکز و تخصیص بیشتر واحدها به شرکت های دانشگاهی که از قبل در مراکز رشد بودند و از سوی دیگر مشکل حراست دانشگاه تبریز که عملا تردد به داخل دانشگاه را به موضوعی پیچیده تبدیل میکند. علاوه بر این روحیه و حال و هوای یک فضای کاری اشتراکی فعال نیز در آن وجود ندارد و بیشتر شبیه چند اتاق در کنار یکدیگر است تا یک فضای پویای استارتاپی.
سوم: برآورد هزینه و زیرساخت مورد نیاز
فضایی در حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ مترمربع برای آغاز فعالیت یک فضای کاری اشتراکی در تبریز مساعد است و حدود ۱۰ تا ۱۵ تیم ۲-۴ نفره امکان استقرار در آن را دارند. در بهترین حالت برای تجهیز یک فضای کار اشتراکی مدرن مبلغی در حدود ۲ میلیون تومان به ازای هر مترمربع مورد نیاز است. (معادل آنچه در بنیاد نخبگان صورت گرفته) این در حالی است که با سرمایه گذاری حدود ۱۰۰ میلیون تومان نیز میتوان امکانات اولیه چنین فضایی را ایجاد کرد. هزینه نگهداری سالانه چنین فضایی از ۵۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان متغیر است.
چهارم: زیرساخت شهری
تیم ما طی سه ماه گذشته بیش از ۲۰ محل متفاوت برای راه اندازی فضای کاری اشتراکی در تبریز را مورد بررسی قرارداد که نمونه برخی از آنها را در اینجا میبینید:
واحد تجاری ۵۰۰ متری در مجتمع تجاری کبود تبریز در مرکز شهر مناسب برای راه اندازی فضای کاری اشتراکی
مجتمع های تجاری اطراف چهارمنصور که اغلب بلااستفاده و خالی باقی مانده اند. در هر واحد تجاری که با دیوارهای شیشه ای از سالن اصلی جدا شده اند امکان استقرار ۲-۳ تیم وجود دارد. سالن نیز برای برگزاری رویدادهای کوچک تا بیش از ۱۰۰ نفر شرکت کننده ظرفیت کافی را دارد.
طبقه فوقانی مرکز تجاری جواهر که رو به روی دانشگاه تبریز قرار گرفته است بلحاظ موقعیت جغرافیایی برای فضای کاری اشتراکی ایده آل است چرا که هم فضای بزرگی دارد و هم نزدیک به دانشگاه است. تمامی اکوسیستم های موفق استارتاپی جهان در کنار و نزدیکی دانشگاه شکل گرفته اند.
جلسه برگزاری آزمونهای IELTS دانشگاه آزاد که اخیرا کمتر مورد استفاده قرار میگیرد فضایی حدود ۳۰۰ متری دارد و برای راه اندازی فضای کاری اشتراکی ایده عال است. با توجه به استقبال دانشگاه ازاد از این موضوع به نظر گزینه خوبی برای پیگیری میرسد. لازم به ذکر است دانشگاه آزاد تبریز، دانشگاه پیام نور، دانشگاه شهید مدنی، دانشگاه سهند، دانشکده فنی دانشگاه تبریز فضاهای مشابه بسیاری دارند که حداقل در زبان حاضر به واگذاری آنها جهت تبدیل شدن به فضای کاری اشتراکی هستند.
پنجم: پس چرا نمیشود که بشود؟
همانطور که ذکر شد، سرمایه گذاری اولیه راه اندازی فضای کاری اشتراکی حداقل ۱۰۰ میلیون تومان در ابتدا و ۵۰ میلیون تومان در طول سال اول نیاز دارد. با توجه به اینکه فضای زیرساختی و تیم اجرایی وجود دارد تامین سرمایه گذاری جهت تجهیز اصلی ترین مشکل فعلی است.
سرمایه گذاری برای تجهیز چنین فضایی یا میبایست به شکل مسئولیت اجتماعی (مدل شهرداری کرج و سامسونگ) و یا با هدف جامعه سازی استارتاپی و دستیابی به اهداف بلند مدت (مدل فینووا و دیموند) صورت بگیرد. با توجه به اینکه سرمایه گذاری بلند مدت آنهم در حوزهای که مدل موفق قبلی در شهر ندارد از سوی سرمایه گذاران خصوصی بعید است صورت بگیرد، پیشبینی میشود مدل سرمایه گذاری مسئولیت اجتماعی، بتواند سریعتر در شهر تبریز به نتیجه برسد، هرچند پیشبرد موضوع از طریق مکانهایی چون شهرداری با توجه به شرایط شهرداریها بسیار پیچیده است.
البته گزینههایی همچون جذب حمایت های دولتی از تهران و یا سرمایهگذاری VCها، شتابدهندهها و شرکتهای تهران در تبریز نیز همواره روی میز هستند ولی با توجه به کمبود تعداد داستانهای موفقیت در شهر تبریز و گاهی عدم پیگیریهای مسئولانه از نهادهای شهری این گزینهها نیز عملیاتی نمیشوند.
مشکل پراهمیت بعدی فرهنگ رایج در میان مدیران شهری است. به یاد دارم با نشان دادن ویدیوهایی از یک فضای کاری اشتراکی به یکی از این مدیرها گفت:
اینجا فضای کسب و کار و استارتاپ است یا میدان تره بار؟!
در نهایت: پس چه کنیم؟
چاره کار در ادامه دادن فعالیتهای مستمر در شهر است تا در نهایت بتوان با خلق داستانهای موفقیت بتوان توجه قشرهای مختلف را به این موضوع جلب کرد. از مسئولین شهرداری با شعار اشتغال و ارزش زایی گرفته تا سرمایه گذاران خصوصی با مشاهده خروجی های موفق مالی.
The last three months of 2017 provided an opportunity to focus more on launching an active coworking space for startups in Tabriz. This focus resulted in discovering the answer to the question of why no coworking space has been established in Tabriz until now. According to a promise I made in the Telegram group of IT activists, I decided to publish a complete report of our three-month effort on the site.
First: Analyzing the situation in Tehran and Iran
Although many visits to coworking spaces in Tehran had previously been made sporadically, this time a cohesive and detailed visit was conducted with an evaluation of costs and methods for establishing these spaces.
For example, the coworking spaces Dimond and Tivan have been established with government investment (Scientific Vice Presidency) at Tehran and Sharif universities, or the coworking space Finova which has been created under the support of Bank Ayandeh at Amir Kabir University, and the lower floor of which houses the coworking space Samsung, resulting from the social responsibility investment of this company and collaboration with Amir Kabir University.
A more interesting example has occurred in the city of Karaj, where the Karaj municipality has equipped a large hall and made it available to startups under the title Karaj Startup House, or the coworking space Blue White which has been established with the support of Rahnama in Isfahan.
An examination of all these coworking spaces shows that successfully establishing such a space requires a good executive team, location, and investment for equipping it.
Second: Analyzing the current situation in Tabriz
Alongside the unsuccessful efforts of two groups, Rikexab and Tabriz Hub, in the past, two government entities also have similar failed experiences, with the difference that the latter group has made investments of several hundred million tomans and even billions.
The Tabriz Elite Foundation was supposed to become a place for the growth and formation of startups with an investment of several hundred million tomans from the Scientific Vice Presidency and the management of Dimond Accelerator, but due to repeated mistakes in Tabriz, its activities remained unfulfilled and it has now turned into a stagnant and unused space.
On the other hand, The Innovation Center of Tabriz University has two major problems. The first is the bureaucracy of entering this center and the allocation of more units to university companies that were already in growth centers, and the second is the security issue of Tabriz University, which effectively complicates access to the university. Additionally, there is no active coworking atmosphere or spirit present, and it resembles several rooms next to each other rather than a dynamic startup space.
Third: Estimating costs and required infrastructure
A space of about 300 to 500 square meters is suitable for starting a coworking space in Tabriz, and about 10 to 15 teams of 2-4 people can be accommodated there. In the best case, equipping a modern coworking space requires an amount of about 2 million tomans per square meter. (Equivalent to what has been done at the Elite Foundation) Meanwhile, with an investment of about 100 million tomans, the basic facilities of such a space can be created. The annual maintenance cost of such a space varies from 50 to 100 million tomans.
Fourth: Urban infrastructure
Over the past three months, our team has examined more than 20 different locations for establishing a coworking space in Tabriz, and you can see some examples of them here:
A 500 square meter commercial unit in the Kabood commercial complex in the city center suitable for establishing a coworking space.
The commercial complexes around Chahar Mansour, which remain mostly unused and empty. In each commercial unit separated by glass walls from the main hall, there is the possibility of accommodating 2-3 teams. The hall also has sufficient capacity for holding small events with over 100 participants.
The upper floor of the Jewel commercial center, which is located opposite Tabriz University, is geographically ideal for a coworking space as it has a large area and is close to the university. All successful startup ecosystems in the world have formed next to and near universities.
The venue for holding IELTS exams at Azad University, which has recently been used less, has an area of about 300 square meters and is ideal for establishing a coworking space. Given the Azad University’s interest in this matter, it seems to be a good option for follow-up. It is worth mentioning that Azad University of Tabriz, Payame Noor University, Shahid Madani University, Sahand University, and the Technical Faculty of Tabriz University have many similar spaces that are at least currently willing to lease them to become coworking spaces.
Fifth: So why can’t it happen?
As mentioned, the initial investment for establishing a coworking space requires at least 100 million tomans at the beginning and 50 million tomans during the first year. Considering that the infrastructural space and executive team exist, securing investment for equipping is currently the main problem.
Investment for equipping such a space must either be in the form of social responsibility (the model of Karaj municipality and Samsung) or aimed at community building for startups and achieving long-term goals (the model of Finova and Dimond). Given that long-term investment in an area that does not have a previous successful model in the city is unlikely to be made by private investors, it is predicted that the social responsibility investment model could yield results more quickly in Tabriz, although advancing the matter through entities like the municipality is very complicated due to the conditions of municipalities.
Of course, options such as attracting government support from Tehran or investments from VCs, accelerators, and companies from Tehran in Tabriz are always on the table, but due to the lack of successful stories in Tabriz and sometimes the lack of responsible follow-ups from urban institutions, these options are also not operational.
The next significant problem is the prevailing culture among urban managers. I remember showing videos of a coworking space to one of these managers, who said:
Is this a business and startup space or a vegetable market?!
In conclusion: So what should we do?
The solution lies in continuing ongoing activities in the city so that ultimately, by creating success stories, we can attract the attention of various sectors to this issue. From municipal officials with slogans of employment and value creation to private investors by observing successful financial outputs. 
به نظر من بهترین سرمایه گذار در این زمینه در تبریز شهرداری میتونه باشه اونم که ... It was a very good article, Mr. Chubani, but the text was a bit discouraging for those who want to do something positive about this issue. In my opinion, the best investor in this field in Tabriz could be the municipality, especially since ...
1- مادامی که مسولین بیخیال، کهنه فکر، بی انگیزه و بی انرژی، در این شهر حضور داشته باشند، هیچ قدم اساسی بر نخواهند داشت.
2- تا زمانی که فرهنگ تعامل و طرز فکر مردم ساکن این شهر (در خصوص کسب و کار) اصلاح نشود و حسادت ها، زیر آب زنی ها، حمایت از غیر خودی و ... از بین نرود، حال و روز صاحبان کسب و کار هیچ تغییری نخواهد کرد.
در واقع این دو عامل بزرگترین غده های سرطانی اکو سیستم استارتاپی این شهر می باشند.
یعنی فرض می کنیم اکو سیستم این شهر مبتلا به چند نوع سرطان می باشد، که دو عامل ذکر شده مهترین آنها هستند. Until these two problems are solved, it is impossible to create any change:
1- As long as the indifferent, old-fashioned, unmotivated, and energy-less officials are present in this city, no fundamental steps will be taken.
2- Until the culture of interaction and the mindset of the residents of this city (regarding business) are corrected, and jealousy, backstabbing, support for outsiders, etc. are eliminated, the situation of business owners will not change.
In fact, these two factors are the biggest cancerous tumors of the startup ecosystem in this city.
This means we assume that the ecosystem of this city is afflicted with several types of cancer, with the two mentioned factors being the most important.
مرکز تجاری جواهر فضای فوق العاده خوبیه چون دسترسی از همه جای شهر وجود داره البته اگه شهرداری حاضر باشه این فضای بلا استفاده رو در اختیار مردم قرار بده! I think if the necessary space is resolved, equipping can be addressed. At the very least, the people who want to be there can help start with the minimum and gradually complete it. The Jewel Commercial Center is a great space because it is accessible from all over the city, of course, if the municipality is willing to provide this unused space to the people!
درسته که برای استارت آپ نیاز به فضای واقعی هست. ولی اگر واقعا کسی پای کار باشه میشه در فضای مجازی هم یه پروژه رو استارت زد مثلا رو گیتاب شروع کرد برای توسعه محصول.
من الان 5 سالی است از تبریز خارج شدم چون 5 سال پیش وضعیت کاری در تبریز بسیار سمی بود مخصوصا فناوری اطلاعات اون موقع لاگ تبریز برگزار میشد ولی هیچ بار علمی نداشت سعی کردم چند جلسه ای تدریس کنم و سوق بدهم به سمت یه استارت آپ ولی تعصب و احساس مالکیت خیلی بدی توی بنیانگذاراش بود و مدام دنبال این بودن که زیر خم همو بگیرین. حالا هر چی.
این همه آقایونی که میگن میتونیم و میتوینم و باید دولت یا کسی به ما کاری بکنه باید عرض کنم که راهش این نیست - قرار باشه من بشینم یکی برام فضا بده یکی از من حمایت کنه تا کاری استارت بزنم، مطمعن باشین هیچ وقت نمیشه - باید خودتو شروع کنید و منتظر نباشید - اینقدرم سینه غریبه هارو به سینه نزنین که تو تبریز ازشون حمایت کنید مطمعن باشد هر احدی بخاد وارد بشه برای مکیدن پول جیب شماست !!!! آدامی گورد یه سه ده، کاش عوز کندین گوردی یه یه!!! بلاخره هر کسی تخصص داره و علاقمند به شروع یه پروژه روی گیتاپ هست به من پیام بده از تلگرام. ali1397_ali@ Hello.
It is true that a real space is needed for a startup. But if someone is really committed, a project can also be started in the virtual space, for example, starting on GitHub for product development.
I have been out of Tabriz for 5 years now because the work situation in Tabriz was very toxic, especially in information technology. At that time, Log Tabriz was held, but it had no scientific value. I tried to teach a few sessions and direct it towards a startup, but there was a very bad sense of ownership and bias among the founders, and they were constantly trying to undermine each other. Anyway.
All these gentlemen who say we can and we should have the government or someone do something for us, I must say that this is not the way - if I sit and wait for someone to give me space or support me to start something, rest assured it will never happen - you have to start yourself and not wait - don't lean so much on outsiders for support in Tabriz, rest assured anyone who wants to enter is just there to suck the money out of your pockets!!!! A person is a grave, a three-decade, I wish they would change the grave to a grave!!! After all, everyone has expertise and is interested in starting a project on GitHub, so message me on Telegram. ali1397_ali@